Libanon (1) – Het kerstverhaal

Dit jaar vierde ik in Libanon Kerstmis met Syrische christenen. Het volledige, multimediale verhaal vind je hierOnderstaande sfeerreportage werd gepubliceerd in De Morgen. De blogberichten die ik tijdens mijn trip bijhield, vind je op redhorse.tv. Idem dito voor een korte beeldreportage. Het tweede, meer algemene deel van het Libanon-verhaal, over de explosieve situatie in het land, staat ook op deze website.

In de Libanese stad Zahle, op zo’n twintig kilometer van de Syrische grens, hebben enkele duizenden christelijke Syrische vluchtelingen een onderkomen gezocht. Maar door de trauma’s veroorzaakt door moslimextremisten in eigen land, werd het een kerst in mineur.

Een 53 meter hoge Maria, gehuld in felle verlichting, kijkt over de stad uit. Een met joelende kinderen gevuld kerstbusje rijdt door de smalle straten, rond een gigantische dennenboom op de centrale boulevard schalt luide kerstmuziek uit de boxen. Dit is Zahle, de grootste christelijke stad van Libanon en bij uitbreiding van het hele Midden-Oosten. Hier wonen maronieten, Grieks-orthodoxen en katholieken. En sinds kort ook duizenden christelijke Syriërs.

Kerstavond is voor Zahle het hoogtepunt van het jaar. Terwijl we door een kitscherige Libanese versie van Scherpenheuvel schuifelen, lijkt het alsof de inwoners de nabije burgeroorlog niet te veel aan hun hart laten komen. Maar amper twintig kilometer verder, achter de volgende bergkom, heerst de waanzin. Als de wind in de juiste richting staat, kun je de bommen horen vallen in Syrië.

Wanneer we voor de mis van 19 uur het klooster van de Grieks-katholieke kerk naderen, worden we staande gehouden door een man die eruitziet als een paracommando. Wat er in onze rugzak zit, wil hij weten. “Je kunt nooit voorzichtig genoeg zijn”, zegt politieman Hamza twee minuten later. “Syrië ligt vlakbij, Libanon is nooit stabiel geweest. We houden altijd strenge controles tijdens kerstactiviteiten, maar deze keer zijn we nog meer op onze hoede dan anders. De terroristen zitten overal, je weet nooit wat er kan gebeuren. Of ik zelf katholiek ben? Waarom die vraag? Neen, ik ben moslim. Maar waarom zou ik mijn landgenoten dit feest niet gunnen?”

Leve Assad!

Tijdens de vele missen lopen de vijftiental kerken in de fel flikkerende stad vol met Libanezen en Syriërs. Ook de familie Kousahai, die uit de Syrische westelijke gebieden Homs en Al-Qusayr weggevlucht is, plant een bezoek aan de middernachtmis. Maar eerst wordt in het huurhuisje van oom Yussef (74) een feestmaal geserveerd. Van lam over kip tot gehakt: binnen tien minuten is de helft van de vloer van het minuscule kamertje gevuld met een overvloed aan eten.

Gezien de immense hoeveelheid blijft meer dan de helft van het bereide feestmaal logischerwijs staan. De vijf neven, hun echtgenotes en kinderen gaan aan het dansen. Er wordt plaatsgemaakt voor waterpijpen, arak (een lokale drank van 53 graden), Libanese wijn en whisky. Veel whisky. Yussef, de pater familias, kijkt het met fonkelende ogen aan. Plotseling wordt de sfeer uitgelaten. “Dit is het lied van Assad”, roept de 27-jarige Ilias luid. “Leve Assad, weg met de terroristen!” Hij kijkt ons strak aan, vraagt wat wij eigenlijk van die hele oorlog vinden. We maken snel een onbeholpen V-teken. Even hangt er een gespannen sfeer. “Wat betekent dat?” Welja, het kerstidee: vrede. “Aha, Salaam! Bashar al-Assad zal de man zijn die vrede brengt.”

Tijdens het feestmaal blijkt wie er ontbreekt: de ouders van Tarek (31) en Ilias wonen nog in Damascus, de vader van Mouenes (31) is zelfs opnieuw naar Homs vertrokken. “Hij ging liever terug dan dat hij hier, in deze slechte omstandigheden, moest overleven”, zucht hij. “Eigenlijk hebben we allerminst reden tot feesten. Maar we herdenken de geboorte van Jezus, dan moet er toch plaats zijn voor een beetje vreugde?” Uiteindelijk halen de Kousahai’s de middernachtmis niet: de combinatie van whisky en uren waterpijp blijkt te sterk. Wanneer alle familieleden elkaar klokslag twaalf in de armen vallen en sms’jes rondsturen, vloeien er tranen. Meteen wordt duidelijk waarom er zo veel drank nodig was.

Huisjesmelkerij

Na het met alcohol overgoten feest leggen de neven en nichten zich te slapen op matrasjes in het oude huis. Ze huren het pand met zijn zevenen. In Libanon, het land waar volgens de VN ongeveer 1 miljoen Syriërs veiligheid zoeken, stijgen de huurprijzen naar ongekende hoogten. De christelijke vluchtelingen in de stad hebben meer geluk dan hun lotgenoten in de vele geïmproviseerde tentenkampen in de vallei errond. Maar de manier waarop ze uitgebuit worden, is niettemin schandalig.

Krotten kosten hier evenveel als het gemiddelde maandloon van een Libanees: 400 dollar. Georges (62) en Khalel (42), die allebei bij de kerk aankloppen voor hulp, betalen dat bedrag. De één huurt een ijskoud krot waar het vocht van de muur loopt, de ander krijgt voor die prijs een lemen huis met houten balken als plafond.

Wanneer we Khalel vragen waarom hij naar Zahle gekomen is, praat hij stiller. “Uit schrik voor de terroristen, natuurlijk. Zij denken dat we met Assad heulen. Als je dat ontkent, zeggen ze: ‘Kom bij ons!’ Maar dat willen we ook niet. Ik behoor niemand toe, we zijn helemaal alleen. Ken je de druzen (een religieuze minderheid in het Midden-Oosten, MS)? Nooit had ik problemen met hun gemeenschap in mijn stad. Tot de oorlog begon. Toen ze wisten dat we christenen waren, wilden ze niets meer met ons te maken hebben. Ik ben naar Zahle gekomen omdat ik als christen niet in een moslimstad wil wonen. Ik ben bang voor hen geworden, ja.”

Onder de radar

De tientallen Syrische vluchtelingen die de mis in het Grieks-katholieke klooster van Zahle bijwonen, krijgen hulp aangeboden van de kerk. De plaatselijke aartsbisschop, John Issam Darwish (64), en zijn team zoeken werk voor hen, proberen op alle mogelijke manieren hulpgoederen aan te leveren.

Op de vraag waarom deze mensen hierheen komen, antwoordt een assistente dat dat logisch is. “Omdat het christenen zijn, die willen alleen hier wonen. In de tentenkampen zul je er geen vinden. Christenen zijn niet zo gewend aan dat gemeenschapsleven, dat is meer iets voor moslims.” Wanneer we polsen of ze niet simpelweg meer middelen hebben dan hun andersgelovige landgenoten, wimpelt de dame ons af. “Neen, daar heeft het niets mee te maken.”

Op kerstdag zelf kan niemand ons zeggen hoeveel Syriërs precies in Zahle verblijven. In totaal helpt de kerk ongeveer 800 gezinnen, goed voor 6.000 mensen. Maar bijna geen van hen is officieel geregistreerd bij de VN. “De schrik is veel te groot, ze willen letterlijk onder de radar blijven”, zucht Darwish. “Ik begrijp hun angst, maar ik vind het ook jammer. Niet alleen de christenen zijn het slachtoffer van die terroristen, ook de moslims. De westerse politici spelen daar een heel kwalijke rol in: door hun dralen hebben die gekken hun intrede gedaan. Ik ben opgegroeid in Syrië, heb nooit iets van sektarische spanningen gemerkt. Het is pas nu dat over christenen en moslims, soennieten en sjiieten gepraat wordt. Het zal tijd vragen voor deze wonden geheeld zijn.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s